Του Γιώργου Πισσαλίδη
Η «Φιλανδία», το διάσημο συμφωνικό ποίημα με το οποίο ο εθνικιστής Σιμπέλιους ξεσήκωσε τους συμπατριώτες του ενάντια στην Ρωσική κατοχή θα ερμηνευτεί την Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο Μέγαρο Μουσική. Η «Φιλανδία» θα ξεκινάει την συναυλία με τίτλο «Στις Παρυφές του Θρύλου: Μια Χώρα, Ένας Αυτοκράτορας και Ένας Ήρωας» που θα ολοκληρώνεται με το «Αυτοκρατορικό Κοντσέρτο» του Μπετόβεν και το αυτοβιογραφικό «Η ζωή ενός ήρωα» του Ριχάρδου Στράους.
Από τον Βάγκνερ στην «Καλεβάλα»
Ο Γιαν Σιμπέλιους γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1865 σε μια Σουηδική οικογένεια της Χεεμέλινα, μιας μικρή πόλης του Ρώσικου Μεγάλου Δουκάτου της Φιλανδίας και πέθανε το 1957. Παρόλο που οι γονείς του τον έστειλαν στο Ελσίνκι για να σπουδάσει νομική, εκείνος κατέληξε να σπουδάζει μουσική για τον οποίο το Κράτος του έδωσε υποτροφία για να σπουδάσει στο Βερολίνο και μετά στην Βιέννη. Τα πρώτα του έργα ήταν επηρεασμένα από τον Ριχάρδο Βάγκνερ, όμως γρήγορα θα απέρριπτε αυτήν την επιρροή, δημιουργώντας ένα δικό του είδος σύνθεσης. Όπως έλεγε και ο ίδιος ήθελε να δώσει στο κοινό «αγνό νερό» αντί για πολύπλοκα τερτίπια.
Μία από τις μεγάλες επιρροές του ήταν η αγάπη για την Φύση. Ο βιογράφος του Ταβαστστιέρνα έγραφε: «Ακόμα και με Βορειοευρωπαϊκά στάνταρντ, ο Σιμπέλιους αντιδρούσε με εκπληκτική ένταση στις διαθέσεις της Φύσης και την αλλαγή των εποχών. Εξέταζε προσεκτικά τους ουρανούς με τα κιάλια που είχε για να παρακολουθεί το πέταγμα των χηνών πάνω από τις παγωμένες λίμνες, άκουγε το κράξιμο των γερανών, και άκουγε τις φωνές των τουρλίδων να αντηχούν πάνω από τους βάλτους της περιοχής νότια της Αινόλα». Ο ίδιος έγραφε για την «6η Συμφωνία» «Μου θυμίζει το χιόνι που πέφτει».
Η πιο βασική επιρροή όμως ήταν η Φιλανδική λαϊκή παράδοση. Οι 7 συμφωνίες του, όπου σαν τον Μπετόβεν εξέλισσε το συνθετικό του στυλ ήταν βαθιά επηρεασμένες από τον μουσικό εθνικισμό, που έκαναν το κοινό να νομίζει ότι ο Σιμπέλιος μετέφερε αυτούσια δημοτικά τραγούδια της χώρας του. Όμως επρόκειτο για αυθεντική μουσική του Σιμπέλιους! Μια δεύτερη επιρροή ήταν το εθνικό έπος της «Καλεβάλα», το οποίο συλλέχθηκε και εκδόθηκε από τον Ελία Λιόνροτ. Πρόκειται για το Φιλανδικό αντίστοιχο του Θρύλου του Βασιλιά Αρθούρου και ήταν η μεγαλύτερη επίδραση στην ανάπτυξη του Φιλανδικού εθνικισμού. Ο Σιμπέλιους έγραψε τρία έσσερα έργα επηρεασμένα από την «Καλεβάλα»: το συμφωνικό ποίημα «Κιουλέρβο», επηρεασμένο από τον ομώνυμο αυτοκαταστροφικό ήρωα και Σουίτες της «Καρέλια» (το μέρος όπου το μεγαλύτερο μέρος της «Καλεβάλα» εξελίσσεται ) και του «Λέμμινκαινεν», ακόμα ενός ήρωα του έπους. Όλα αυτά γράφηκαν από τον Σιμπέλιους σε μια εποχή που η Φιλανδία ήταν υπό την κατοχή της Ρωσίας και όταν προσπαθούσε να δημιουργήσει μια καθαρά Φιλανδική κουλτούρα. Και όπως συνέβαινε συχνά στην Ευρώπη του 19ου αιώνα , ο πολιτιστικός εθνικισμός οδηγούσε στον πολιτικό , ανάβοντας την σπίθα αγώνα για ανεξαρτησία. Αυτή ήταν η περίπτωση της «Φιλανδίας» του πιο διάσημου έργου του Σιμπέλιους..
«Φιλανδία» : Ένας δεύτερος εθνικός ύμνος
Στο μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα, η Φιλανδία ήταν ένα ακόμα κομμάτι της αχανούς Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Η Ρωσία πάντα προσπαθούσε να καταπνίξει την έκφραση ενός καθαρά Φιλανδικού πολιτισμού και να κάνει τους Φιλανδούς να σκέφτονται Ρωσικά. Η Ρώσικη Αυτοκρατορία επέβαλε στους Φιλανδούς να κατατάσσονται στον στρατό και επέβαλε λογοκρισία στον Τύπο και κατάργησε την ελευθερία του λόγου. Έβαζε μάλιστα την Σουηδική μειονότητα να διοικεί την Φιλανδία. Ήταν ειρωνεία, που το μεγαλύτερο κτύπημα στην Ρωσική κατοχή θα ερχόταν από τον Σουηδικής καταγωγής Σιμπέλιους.
Όμως στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα ο Φιλανδικός εθνικισμός είχε φουντώσει ως μαζικό κίνημα , απειλώντας την τυραννία των Τσάρων. Τον Οκτώβριο του 1899, μέσα σε μια εθνικιστική ζέση, ο Σιμπέλιους έγραψε ένα μουσικό έργο για να συνοδεύει το πατριωτικό ποίημα «Το λιώσιμο των πάγων στον ποταμό Ούλοα» του Ζακρία Τομπέλιους. Λίγο μετά μια ομάδα από πατριώτες του τύπου οργάνωσαν την συλλογή χρημάτων για την συντάξεις του κλάδου. Στην πραγματικότητα, η εκδήλωση ήταν βιτρίνα για να μπορέσουν να προωθήσουν μια πραγματική ελεύθερη εφημερίδα ενάντια στην ρωσική λογοκρισία του τύπου.
Ο Σιμπέλιους πήρε ένα απόσπασμα από το μουσικό έργο που είχε ετοιμάσει και το έπαιξε στο τέλος της εκδήλωσης. Το ονόμασε «Μουσική για Εκδήλωση του Τύπου» και ήταν ο σπόρος αυτού που αργότερα θα γινόταν η «Φιλανδία». Το έργο συνέλαβε το εθνικιστικό πνεύμα της εποχής και την επόμενη χρονιά θα το παρουσίαζε σαν ανεξάρτητο συμφωνικό ποίημα . Μάλιστα για να μην γίνει κατανοητό το ονόμασε «Ευτυχισμένα αισθήματα στην διάρκεια του ξυπνήματος της Φιλανδικής Άνοιξης». 
Η μουσική χαρακτηριζόταν από μεγάλες μελωδίες, συναισθηματικότητα και δραματικές εκρήξεις. Το έργο ξεκινά με απειλητικούς ήχους των πνευστών, παραπέμποντας στην Ρωσική Αυτοκρατορία - απειλητική, μακρινή, φαινομενικά ανίκητη. Σύντομα γίνεται γεμάτη πάθος, δυνατή και φρενιώδης. Μοιάζει να καλέι τους Φιλανδούς να πολεμήσουν τους κατακτητές. Στη συνέχεια τα πνευστά μας εισάγουν σε ένα θρησκευτικό ύμνο, φέρνοντας στον κου την ομορφιά της Φιλανδίας. Στο τέλος η μουσική έκρηξη κάνει τον κάθε Φιλανδό να ξεσηκωθεί!!!
Τόσο μεγάλη επίδραση είχε η «Φιλανδία» που οι Ρώσοι συλλάμβαναν κάθε Φιλανδό που το σφύριζε στον δρόμο. Υπήρξε έμπνευση για τους εθνικούς αγώνες των Φιλανδών που θα κέρδιζαν την ανεξαρτησία τους το 1917. Ο Σιμπέλιους θα ανακηρυσσόταν σε εθνικό ήρωα. Όμως η «Φιλανδία» δεν θα παιζόταν ζωντανά παρά το 1937 σε στίχους του τενόρου Βάνο Σόλα. Όταν όμως το 1939, οι Σοβιετικοί εισέβαλαν πάλι στην Φιλανδία, ο ποιητής Β. Κοσκιενέμμι έγραψε τους τελικούς στίχους σε αυτόν τον δεύτερο εθνικό ύμνο.
«Φιλανδία, κοίτα! Το φως της αυγής σου έρχεται
Η απειλή της νύκτας έχει φύγει μακριά.
Ο κορυδαλλός φωνάζει μέσα στο φως της ημέρας
Σαν να έπαιζαν οι ίδιοι οι ουρανοί.
Οι δυνάμεις της νύκτας κατακτήθηκαν από την λάμψη του πρωϊνού
Η μέρα σου ανατέλλει, γενέτειρα μου
Εγέρσου Φιλανδία! Σήκω ψηλά!
Το κεφάλι σου που στέφεται με κατορθώματα ανδρείας
Εγέρσου Φιλανδία! Όλος ο κόσμος ξέρει
Ότι νίκησες την σκλαβιά
Δεν υποτάχτηκες στο ζυγό του καταπιεστή
Η μέρα σου έχει ανατείλει πατρίδα μου!»
